1. Özünümaliyyələşdirmə – (bootstrapping) Bəzən startap şirkətlərini müstəqil olaraq, üçüncü tərəfin sərmayəsi olmadan yatrım tapmağa cəhd edirlər, buna bootstrapping deyilir. Əslində bu çox çətin bir işdir, ancaq sahibkarlığın təməllərindən biridir və yaradıcı maliyyələşdirmə strategiyasını təmsil edir. Bootstrapping təşəbbüskarın başlanğıcda müəyyən gəlir əldə etməsini nəzərdə tutur ki, bu yalnız startap üçün böyük bir investisiya tələb etmədiyi təqdirdə və üçüncü tərəflər tərəfindən heç bir maliyyə yatırımı edilməməsi halında mümkündür. Bu yanaşmanın üstünlüyü ondan ibarətdir ki, sahibkarlar şirkətlərini tam nəzarətdə saxlayırlar (ortaq sahibkarların olmaması), digər tərəfdən, çatışmazlıq gənc və az təcrübəlidirsə sahibkarın bir növ təcrid oluna bilməsidir və təcrübəli tərəfdaşların və işgüzar əlaqələrin köməyi yoxdur. (Lahm, Little; Lopac).
  2. 3F – Dostlar, Ailə və tanışlar – biznes mələkləri, müxtəlif fondlar və ya banklar kimi xarici sərmayələrə müraciət etməzdən əvvəl sahibkarlar ilkin vəsaitlərini dost və ailə kimi ən yaxın və tanış olan insanlardan toplamağa çalışmalıdırlar (qeyri-rəsmi maliyyələşdirmə mənbələri). Bu, investorların maliyyələşməsinin “ilk xətti” dir və buna çox vaxt “səfehlər” deyilir, çünki pulları startap şirkətlərərinə yatırırlar, baxmayaraq ki, bütün məlumatlar göstərir ki, çox sayda startap şirkətləri fəaliyyətinin ilk üç ilində uğursuz olur.
  3. Bank kreditləri, ehtimal ki, bir çox sahibkar üçün ən qədim rəsmi maliyyə mənbələrindən biridir və həqiqətən bir şəxsin və ya şirkətin bir və ya bir neçə bank təşkilatından kredit ala biləcəyini bildirir. bank krediti ilə startap şirkətinin davamlılığı arasında çox yüksək və müsbət bir əlaqəni göstərir. Buna baxmayaraq, bank krediti ilə davamlılıq arasında qeyd-şərtsiz bir mənfi əlaqə olur. Bu mənfi korrelyasiyanın səbəbi, başqa bir investisiya forması almış və eyni zamanda bazarda uğurla fəaliyyət göstərən startap şirkətlərin sayının artmasıdır. Çox böyük bir məlumat panelindəki son araşdırma (2007-2009 dövründə 9715 startap şirkəti), yüksək texnoloji startapların bank kreditindən istifadə edən digər sənaye sahələrində fəaliyyət göstərən şirkətlər müqayisədə azdır. (Brown, Degryse, Hoewer, Penas, 2012).
  4. İş mələkləri (Business angels)– sahibkarlara biznes ideyalarını həyata keçirməkdə kömək edən investorlardır. Bundan əlavə, iş mələkləri öz biliklərini, təcrübələrini və maliyyə qaynaqlarını yalnız yeni başlayanlar ilə deyil, həm də artıq irəliləyişləri olan, lakin müvəqqəti olaraq maliyyə çətinlikləri olan iş yerləri ilə bölüşməkdə kömək edirlər. İş mələklərinin ən böyük dəyəri bacarıqlar, təcrübə və işgüzar əlaqələri təmin edən “ağıllı maliyyələşdirmə” dir, investisiya qoyuluşunun ən çox yayılan səbəbləri qazanc əldə etmək, sahibkarlığı, işgüzar fəallığı təşviq etmək və yeni dəyər yaratmaqdır. Bir şirkətə investisiya qoymadan əvvəl müqavilə investor olaraq iş mələyi ilə startapın qurucusu arasındakı əlaqəni müəyyənləşdirir. Müqavilədə ümumiyyətlə investisiya dəyəri, investisiya müddəti, investisiya qiyməti və şirkətdən çıxma strategiyası mövcuddur. (Sharifyanova, Khazhieva, 2016).
  5. Vençur maliyyələşmə – Öz pullarını erkən startaplara qoyan iş mələklərindən fərqli olaraq, vençur kapitalı ilə yatrım edənlər digər insanların pullarını yatırırlar. Ən çox yayılmış quruluşda vençur kapitalının investorları məhdud ortaqlıq şəklində fondlar qururlar, institusional sərmayədarlar və ya məhdud bir ortaq olaraq varlı şəxslər bu fondlar portfel şirkətlərinə kapital qoyur. Bu kapital bazarındakı artıq vəsaitləri yüksək böyümə potensialı olan, lakin institusional investorlara birbaşa çıxışı olmayan şirkətlərlə bağlayır. Son bir neçə onillikdə vençur kapitalının investorları innovativ şirkətlər üçün dəyərli maliyyə mənbəyi olmuşdur, o cümlədən bu gün Apple, Amazon, Facebook, Google, Intel, Microsoft və s. Lakin, son zamanlarda vençur kapitalına istiqamətli tendensiyalar dəyişməkdədir, investisiyalar startapların həyat dövrünün daha az riskli mərhələlərinə doğru yatrım edirlər. (McCahery, Vermeulen 2016).
  6. Kraudfandinq (Crowdfunding)– Son on ildə aktuallaşan və daha erkən mərhələli maliyyələşmənin daha ənənəvi mənbələrini pozan digər potensial maliyyələşdirmə mənbəyidir. Kraudfandinq ümumiyyətlə onlayn platformalar vasitəsi ilə həyata keçirilən çox sayda şəxsdən az miqdarda pul toplamaq yolu ilə ticari müəssisələrin (və ya layihələrin) maliyyələşdirilməsi praktikasıdır.
  7. Strateji investorlar. İşgüzar mələklərdən fərqli olaraq strateji investorlar həm böyümənin son mərhələlərində şirkətlərin səhmlərini satın alan həm də fiziki və hüquqi şəxslər ola bilərlər. Bir payın və ya bir şirkətin bütün strateji investora satılması, bir qayda olaraq, əvvəlki turun investoru ilə innovativ şirkət arasındakı münasibətlərin son mərhələsidir. Artıq güclü və eyni zamanda əhəmiyyətli potensiala sahib olan şirkət, sinergik effekt şəklində alıcıya əhəmiyyətli fayda gətirə bilər. (Markovskaya, Burkovskaya 2017).
  8. Portfel investorları. Bunlar genişlənmə mərhələsində şirkət qiymətli kağızlarını alan və satan fiziki şəxslər, banklar və digər maliyyə təşkilatlarıdır.

İsmət Ağamirzəyev

Rəy yaz

Rəyinizi yazın
Adınızı daxil edin