Alimlərin 2007-ci ildə kəşf etdikləri super kütləvi qara dəlik saat boyunca bir siqnal yayırdı. 2011-ci ildə Günəş səbəbiylə dayandırılmış müşahidələr ilə 2018-ci ildə yenidən davam etdirilərək, qara dəliyin ürək döyüntüsü kimi dövri olaraq siqnallar yaymağa davam etdiyi müəyyən edildi.

2007-ci ildə, elm adamları Yerdən təxminən 600 milyon işıq ili uzaqlıqda olan RE J1034 + 396 adlı bir qalaktikanın mərkəzində supermassiv qara dəlik aşkar etdilər.  Kəşf zamanı, ürək döyüntüsü kimi ritmik siqnalların qara dəlik ətrafında yayıldığı da müəyyən edildi. Elm adamları qara dəliyin siqnal ötürülməsinin təxminən hər saatda baş verdiyini müəyyənləşdiriblər. Supermassiv qara dəlik haqqında müşahidələr 2011-ci ildə Günəşin müşahidələrini əngəlləyənə qədər davam etdi.

2018-ci ildə Avropa Kosmik Agentliyinin XMM-Newton rentgen peyki qara dəliyi yenidən kəşf edə bildi.  Yenidən müşahidələrə başlayan elm adamları, ürək döyüntüsünün hələ də davam etdiyini başa düşdülər.

Qara dəlik ətrafındakı diskdən supermassiv qara dəlikə düşən bir maddə çox miqdarda enerji buraxır. Bu ortaya çıxan enerji, elm adamlarının ürək döyüntüsü olaraq təyin etdikləri siqnallardır.

Mükəmməl qara dəliyin ürək döyüntüsünü izləyən elm adamları olan professor Chris Done və professor Martin Ward, təkrarlanan siqnallar arasındakı müddətin qara dəliyin üfüqünə yaxın olan maddənin ölçüsü və quruluşu haqqında məlumat verdiyini və bu kimi çoxalacaq siqnalların nadir olduğunu söyləyirlər.

Tədqiqatla əlaqədar izah edən professor Done, “Bu ürək döyüntüsünün necə meydana gəldiyini əsas fikir toplama diskin daxili hissələrinin genişlənməsi və daralmasıdır. Eyni şeyi etdiyimizi bildiyimiz başqa bir sistem, Süd Yolunda ikili bir ulduzla bəslənən və kütləsi, sadaladığımız qara dəlikdən 100.000 qat kiçik bir qara dəlikdir. “Kiçik qara dəliyin diski daha az parlaqdır, lakin iki siqnal arasındakı vaxt daha qısadır.”

Bu supermassiv qara dəlikdən təkrarlanan siqnal çox güclü və qalıcı görünür. Artıq elm adamları qara dəliyin ürək döyüntüsü sayılan bu siqnalları hərtərəfli təhlil edərək Samanyolu qara dəliyin davranışını müqayisə etmək istəyirlər.

 

Toğrul Paşabəyli

Rəy yaz

Rəyinizi yazın
Adınızı daxil edin